Văn hóa "Shitsuke" trong giáo dục Nhật Bản
Nếu đã từng đặt chân đến Nhật Bản hoặc đơn giản là xem qua những thước phim tài liệu đời sống, bạn chắc hẳn sẽ không khỏi ngỡ ngàng trước hình ảnh những em bé tiểu học mới 6, 7 tuổi tự đeo chiếc balo Randoseru khá nặng, tự mình rảo bước đến trường hay xếp hàng trật tự trên các chuyến tàu điện ngầm đông đúc. Không có sự kèm cặp nơm nớp của bố mẹ, không có tiếng la hét hay giục giã, mọi thứ diễn ra một cách tự giác và điềm tĩnh đến kỳ lạ.
Bí mật đằng sau sự tự lập và kỷ luật sắt thép nhưng đầy tự nhiên của những đứa trẻ xứ sở hoa anh đào là gì? Cùng Haru Education tìm hiểu về Shitsuke (しつけ) – triết lý giáo dục nếp sống và nhân cách nền tảng đã tạo nên thế hệ người Nhật Bản khiến cả thế giới khâm phục.
Shitsuke là gì và bắt đầu từ đâu?
Trong tiếng Nhật, Shitsuke (しつけ / 躾) được ghép từ hai bộ thủ: bộ "Thân" (bản thân, cơ thể) và bộ "Mỹ" (đẹp đẽ). Hiểu một cách trọn vẹn, Shitsuke chính là nghệ thuật uốn nắn, rèn luyện để tạo nên một nhân cách đẹp và nếp sống chuẩn mực cho đứa trẻ ngay từ khi mới lọt lòng.
Shitsuke không phải là những định lý cao siêu hay những bài học lý thuyết khô khan trên lớp học. Nó bắt đầu từ những thói quen đời thường nhất, nhỏ nhặt nhất trong chính căn nhà của họ:
Văn hóa bàn ăn: Trước khi cầm đũa, đứa trẻ được dạy chắp tay và nói "Itadakimasu" (Xin nhận bữa ăn với lòng biết ơn) để cảm ơn người nấu và thiên nhiên đã ban tặng thực phẩm. Khi ăn xong, câu cửa miệng sẽ là "Gochisousama deshita" (Cảm ơn vì bữa ăn ngon).
Quy tắc ngăn nắp từ ngưỡng cửa: Bước vào nhà, hành động đầu tiên không phải là vứt cặp sách hay chạy tót vào phòng, mà là tự tay cởi giày, xoay mũi giày hướng ra phía cửa và xếp ngay ngắn.
Lời chào kết nối: Lời chào "Aisatsu" được coi là chiếc chìa khóa đầu tiên mở ra nhân cách. Trẻ em Nhật được dạy phải biết khoanh tay, cúi đầu chào người lớn, thầy cô và hàng xóm một cách chân thành.
Chính những hành động lặp đi lặp lại hàng ngày này đã ăn sâu vào tiềm thức, tạo nên bản năng sống tử tế và kỷ luật mà không cần bất kỳ sự giám sát nào.
Giáo dục tính tự lập từ chiếc balo "Randoseru" và bữa trưa "Kyushoku"
Sự kết hợp ăn ý giữa gia đình (Shitsuke) và nhà trường (Gakko) tại Nhật Bản đã tạo nên một môi trường giáo dục đồng nhất và vững chắc.
Chiếc balo Randoseru hình hộp chữ nhật không đơn thuần là vật dụng đi học. Ngay từ lớp 1, trẻ em Nhật phải tự tay sắp xếp sách vở, chuẩn bị dụng cụ học tập từ tối hôm trước và tự đeo chiếc balo ấy trên vai suốt chặng đường đến trường. Bố mẹ Nhật tuyệt đối không mang hộ cặp cho con. Bài học rút ra rất rõ ràng: Đồ đạc của mình thì mình phải có trách nhiệm gánh vác. Ở các trường tiểu học Nhật Bản, không có nhân viên phục vụ bữa trưa riêng cho học sinh. Đến giờ ăn, các em sẽ luân phiên chia nhau thành từng nhóm: đeo tạp dề, đội mũ trắng, tự tay mang khẩu phần ăn từ bếp lên lớp, chia đều cho từng bạn và thu dọn khay ăn sau khi hoàn thành. Qua giờ ăn Kyushoku, đứa trẻ học được:
Sự bình đẳng và tôn trọng: Mọi bạn học đều bình đẳng như nhau và đều phải đóng góp cho tập thể.
Trách nhiệm cộng đồng: Việc lau dọn bàn ghế, dọn dẹp lớp học sau giờ ăn giúp trẻ hiểu rằng công sức của người khác cần được trân trọng và giữ gìn.
Bài học Shitsuke: Hành trang "vàng" giúp du học sinh ghi điểm tại Nhật
Đối với các bạn trẻ Việt Nam đang chuẩn bị hành trang sang Nhật Bản học tập và làm việc, việc chỉ giỏi tiếng Nhật thôi là chưa đủ. Hiểu và thực hành được các nét văn hóa ứng xử Shitsuke sẽ là "vũ khí bí mật" giúp bạn hòa nhập nhanh chóng và ghi điểm tuyệt đối trong mắt người bản xứ. Người Nhật coi việc đúng giờ là biểu hiện tối thiểu của sự tôn trọng. Đến sớm 5–10 phút trong các buổi hẹn, ca làm thêm hay giờ học thể hiện bạn là người có nếp sống kỷ luật. Lắng nghe, quan sát và chủ động hỗ trợ người khác mà không đợi phải nhắc nhở – nét ứng xử này xuất phát chính từ những bài học Shitsuke từ thuở nhỏ. Tự phân loại rác đúng quy định, giữ im lặng trên tàu điện ngầm, xếp hàng trật tự nơi công cộng sẽ giúp du học sinh dễ dàng xây dựng cảm tình và sự tin tưởng từ cộng đồng địa phương.
Kỷ luật không phải sự gò bó – Kỷ luật là chìa khóa của tự do
Nhiều người thường lầm tưởng kỷ luật kiểu Nhật là sự hà khắc hay gò bó cá tính. Nhưng thực chất, Shitsuke hướng tới việc tạo ra những cá nhân biết tự quản lý bản thân, biết tôn trọng không gian riêng của người khác để cùng xây dựng một xã hội văn minh, an toàn và hòa nhã.
Tại Haru Education, chúng mình tin rằng học ngoại ngữ không chỉ là học từ vựng hay ngữ pháp, mà còn là học cách tư duy và tác phong sống của người bản xứ. Khi bạn thấu hiểu văn hóa và rèn luyện cho mình một nếp sống chuẩn mực, hành trình chinh phục giấc mơ Nhật Bản của bạn sẽ trở nên vững vàng và trọn vẹn hơn bao giờ hết.Bạn có muốn cùng Haru rèn luyện tác phong chuẩn Nhật và xây dựng một hành trang du học thật vững chắc ngay từ hôm nay?
Đừng ngần ngại nhắn tin cho Haru Education để nhận lộ trình tư vấn và định hướng phù hợp nhất nhé!
CÔNG TY CỔ PHẦN GIÁO DỤC QUỐC TẾ HARU
Vững bước chinh phục tương lai!
Hotline: 0973 379 369
Email: haru.tuyensinh@gmail.com
Fanpage: https://www.facebook.com/harunihongojlpt
Tiktok: https://www.tiktok.com/@duhocnhatbanharu
Website: https://haru.edu.vn
